Hayat Üzerine Kısa Düşünceler 206

Sartre Aydinlar Uzerine

Sartre’nin “Aydınlar Üzerine’sini” okurken “Türkiye Aydını” kimdir diye düşündüm. Aklıma pek kimse gelmedi. Sizin aklınıza birisi geliyor mu? (Lütfen @hasanbasusta’ya yazın)

Serdar Tuncer’in yorumu: Bizimkiler Gramschi’nin “organik aydın” tarifine daha uygun.

Anıl Aba‘nın yorumu aşağıda, bu yorumu okuduktan sonra meramımı anlatamadığımı fark ettim. Ben özellikle “yaşayan, yaşadığımız topluma yön veren aydın” demek istemiştim. Yoksa, kültürümüzdeki aydınları es geçtiğim düşünülmesin.

Anıl: Entellektüel, kelime olarak İngilizce’de ”intellect” kökünden gelir, yani entellektüel de zeka ve aklını kullanarak iş yapan insan anlamındadır zaten. Buna göre fiziksel iş yapmayan bir profesör ya da mühendis tanım gereği entellektüeldir (Paul Baran, the Commitment of the Intellectual).
Aklıyla iş yapan bir mühendis, pekala emek sömürüsü arttıracak zengini daha zengin edecek bir üretim hattı, savaş için silah ya da atom bombası icat ederek entellektüel bir iş yapmış olur. Ama bu onu ”aydın” yapmaz.

Bir insanı aydın yapan şey ezilen halklar için mücadele etmesidir. Mağdur ezilirken mağdurun yanında yer almıyorsan ister mühendis ol ister Nobel ödüllü yazar. İlber Ortaylı çok iyi bir tarihçi ve birikimli bir entellektüeldir ama asla bir ”aydın” değildir. Öte yandan Ahmet Kaya bir aydındır mesela. Nazım Hikmet, Aziz Nesin hep bu mücadeleyi vermiş aydınlardan…

Toparlayıcı ve tam bir tanım getirmiyorum ama öncelikli kriterim net: Ezilen halklar için ilerici bir şekilde mücadele edilmesi. Bir de sokakta mücadele etmeyebilir ama bilgisini kitaplar yazarak makaleler yazarak diğer insanları aydınlatmak için kullanabilir diyebilirsin ama bence bu da yeterli kriter değildir. Aydınlattığı bilgilerin ne bilgiler olduğu önemli. Eğer etliye sütlüye dokunmayan bilgiler ise o zaman bu insan sadece entellektüeldir. Ama mesela Chomsky anlattığı bilgilerle ve egemen ideolojiye karşı koyduğu için bir aydındır.

Fakat Orhan Pamuk, Elif Şafak gibi intihalcilikleri de dillere destan olmuş best seller yazarlar aydın filan değil, Bourdieu’un deyimiyle doksozoflardır (doxosophers), yani kanaat teknisyenleridir; mevcut düzenin statüko kanaatlerini sanatsal edebi ve entellektüel bir teknikle yineleyen gerici entellektüellerdir.

Benim yaşayan aydınlar soruma ithafen Anıl Aba’nın cevabı: Farklı alanlardan Dr. Bingür Sönmez, Dr. Kenan Demirkol, Alper Taş, Mustafa Balbay, Can Dündar, Korkut Boratav, Sungur Savran vs.. yaşayan aydınlardan sayılabilirler.

Güncelleme (15.8.2015) : Dün Şefik Asan ile beraberdim. Barış Kültürü kitabının üzerine konuşmak için buluştuk. Şefik Asan Barış Davası’nda yargılanmış bir Türk aydını. Türkiye’de barış sağlanması için elini taşın altına koymuş, şimdi 74 yaşında olmasına rağmen mücadelesini hiç bırakmayan bir yazar.

Kendisi ile bu konu üzerine uzunca konuştuk. Sohbeti burada özetlemem mümkün değil; sorumun cevabına gelince kısaca şu isimleri verdi: Ataol Behramoğlu, Genco Erkal, Nedim Şener, Ahmet Şık, Onur Akın, Edip Akbayram, Rutkay Aziz…

Comm

2 Yorum

armagDecember 29th, 2014 1:44 am

Son isimlere kadar iyi gidiyordu yazı.. Aydın kelimesi hoşuma gitmiyor.illuminated çünkü. Arif bizdeki. Akademyada yok bnlardan, medreselerle gittiler. Benim ariflerim,aklıma gelen hekimoğlu,o.saracoğlu.

Muhsin SarıkayaDecember 29th, 2014 7:29 am

Aslında gerçek aydın bir hakemdir. Olayı kimin kime karşı yaptığına bakmadan sadece ve sadece olayın doğru mu yanlış mı olduğuna göre haklıdan yana tavır alan ve haksızlık yapan güçlü bile olsa (ki genelde öyledir) “sen haksızsın!” diyerek haklının yanında yer alan kişidir. Bu yer alış sırasında da toplumu bilinçlendirmek için bunun nedenlerini dile getirmesi gerekir. Gerçek Aydın’ın sözleri olaya maruz kalan kişiler değişsede olay aynı olduğu müddetçe aynıdır. Aydın namusu denilen kavram bunu gerektirir.

Yorum Yapın

Mesajınız